Guztiz bat nator dokumentuaren abiapuntua den premisarekin: gazte kultura gazteek beraiek sortutako kultura da. Ez nago erabat ados, ordea, “gazteek beraiek sortutako kulturari” ematen zaion esanahiarekin. Seguruena lanbidearen ajea dela kausa, uko egiten diot kultura “kultura tresna edo kultura produktu” soila dela pentsatzeari; aitzitik, definizioa egiteko nahiago dut antropologiaren ikuspegi zabalagoa oinarri hartu, eta ildo horretan, kultura jendearen “bizimoduaren” bereizgarri gisa definitu.

Hortaz, “gazte kulturaz” hitz egiten dudanean, ez naiz soilik gazteek sortutako “gauza guztiez” –abesti, komiki, musika emanaldi, antzerki lan, janzkera, eskultura, graffitiez– ari izango, prozesu eta “praktika” guztiak ere barne sartuko baititut. Aintzat hartuko dut gizarte edo talde bateko kideen artean egiten diren esanahien produkzioa eta trukatzea. Kultura bera daukagula esateak mundua era berean interpretatzen dugula adieraztea da, eta, hortaz, gainontzeko guztiek gure adierazteko modua ulertuko dutela. “Partekatutako esanahiez” ari naiz. Gazteek haien errealitatea interpretatzen duten modua helduek ulertzen ez dutenean –hein batean, besterik ez bada ere– ,“gazte kulturaz” hitz egiten ari gara.

Horregatik ez nator bat dokumentuan kontzeptuari jarri zaien mugaketarekin; hauxe adierazten baita bertan, alegia, “kultura kontzeptu hori ez dugu erraz aurkituko multinazionalek erabiltzen duten marketinaren esparruan”. Adibide zehatzak ematen dira: “Backstreet Boys taldea ez litzateke gazte kulturaz dugun kontzeptuaren barruan egongo, ez behintzat txosten honetan azaldu dugunaren barruan; bai, ordea, “trash ” egiten duen Jauko Barik taldea, Donostiako “Buena Vista ” kolektiboaren partaidea den neska-talde gazte, berri eta dinamikoa”.

Nire ustez, premisa hori oinarri hartuta, gazteentzako kultura politika egitea txostenak proposatzen duen haustura erdibidean uztea litzateke. Bestela esanda,ez nago ados “gazteen kontsumoa beste gauza bat da” dioen baieztapenarekin. Ez dut uste gazteei zuzendutako kultura politikak produkzio eta kontsumoaren artean muga zehatza ezarri behar duenik, hain zuzen ere, gazteen bizitzan ez dagoelako horrelako mugarik. Argudio hori bi ikuspegi ezberdin aintzat hartuta defendatuko dut:

1 • Lehenik eta behin, kontsumo eta produkzioaren artean egiten den bereizketa uste dugun bezain garbia ez dela defendatu nahi dut. Orokorrean kontsumoa “pasiboa” dela uste izaten da, eta produkzioa “aktiboa”. Musika arloan, esate baterako, bereizkuntza hori beste bereizkuntza batzuei lotuta aurkitzen da, eta, horrela, interpretazioa eta kontsumoa, edo profesionala eta amateurra egoten dira aurrez aurre. Paul Willis-ek idatzitako Cultura Viva liburuan dioenari jarraiki, bereizkuntza ez da ematen duen bezain argia, nire iritziz. Willisek “eguneroko estetika” edo “errotutako estetika” gisa definitzen duenak produkzio eta kontsumoaren arteko zubiaren papera egiten du. Era ulergarriagoan esanda, musikari pop gehienak fans izan ziren hasieran, kaseteak grabatu zituzten sorkuntzaren munduan sartuta, CDak eta kaseteak bilatu zituzten espezialdutako dendetan, musika joera zehatzaz jabetu eta estilo, talde eta abestiak bereiztu zituzten, kontsumoaren barruko ekoizleak izan ziren. Ikasi, gazte kulturan, ez da orokorrean akademiaren bitartez ikasten. Alderantziz, gazteek eguneroko estetikan oinarrituta bereganatzen dute, pixkanaka, kultura herrikoia (edo pop kultura) den tradiziozko kultura berri hori, kontsumoko gaiek baldintzaturik dagoena, gainera, guk gustukoa izan ala ez.

2 • Dokumentuan aipatzen den Jiménezek ongi azaltzen du kontsumo eta produkzioa ez direla aurka dauden elementuak, elementu berriari dagozkion fenomeno beraren alderdiak baizik: «“(...)Frogatuta dago musika mota jakin bat entzutea, are gehiago, musika mota jakin bat jotzea, gazteen gizartekotzean garrantzi handia duen bitartekoa dela. Eta gure gizartean ez diogu oraindik benetan duen garrantzia ematen; ez, behintzat, zenbait herrialde europarretan ematen zaion adinakoa”».

Nik baieztapen hori jaso dut, entzuten eta jotzen den musika gaztea gizartekotzeko garrantzi handiko bitartekoa dela dioena, alegia, eta, orokorrean, gazteen estiloetara eraman dut, hau da, jantzi, taberna, diskotekak, ordenagailu joko eta filmetara, eta bestelako kontsumo gaietara. Produktu horien kontsumoaren bitartez, gazteek kulturalki sortzen dituzte urratzen dituzten gizarte geografiak. Eta geografia horietan, hain zuzen ere, negoziatzen dira identitateak eta igarotze prozesuak, eta gizarte klaseen arteko bereizkuntzak, generoen artekoak, euskara eta gazteleraren artekoak, eta abarrek duten esanahia.

Aurrekoa azaltzeko, probokatzailea den formula erabiliko dut, hots, gero eta egiazkoagoa den kontsumitzen dut, beraz, banaiz esaldia: gazteek kontsumoaren beharra daukate haien lekua besteen aurrean inkatzeko. Kontsumo, jantzi, musika, gaueko lokal, zinema, eta abarraren bitartez, haien nortasuna negoziatzen dute eta gizarte geografiak sortzen dituzte kulturalki. Hori da kultur harreman berriez hitz egiten dudanean adierazi nahi dudana. Nolabait, belaunaldiak ordezkatzen direnean birsorkuntza jazotzen den bezala, gizarte ordezkapena gertatzen denean, birsortze prozesua gertatzen da, eta, gazte kulturari dagokionez, are nabarmenagoa
da; izan ere, belaunaldi bakoitzean esanahiak birnegoziatzera behartzen duten gaien aldaketa (musika taldeak, janzkera modak, gaueko lokalak, e.a.) ere oso azkar gertatzen baita.

Birnegoziazio horretatik sortzen diren kultur geografiek helduenak (bir)sortu edota aldatu ditzakete. Gazte Txokoari dagokionez, adibidez, kultur ekoizpenaren barruan, hauxe dio dokumentuak: “Bertan 12 eta 17 urte bitarteko gazteak elkartzen dira. Mota eta maila guztietakoak dira, arazo berezirik ez duten gazteak nahiz familia eta gizarte arazo larriak dituzten gazteak. Hori da, hain zuzen ere, gazte txoko honek irabazi duen borroketako bat, alegia, bertako lokaletan mota guztietako gazteak nahastea. Batzuk bazterketa esparruetatik datoz, beste batzuk ez; baina, denek normaltasun osoz jarduten dute, kidekoen artean daudela uste baitute”. Nolanahi ere, kulturaren kontsumoaren bitartez ere, prozesu bera lor daiteke.

Hortaz, dokumentuan adierazten den gazte kulturaz hitz egin beharrean, nahiago dut “kultura herrikoia” eta “kultura arrunta” kontzeptuez hitz egin, Paul Willisi jarraiki. “Kultura herrikoia” merkatuak bereziki, baina baita maila lokaleko gazteek beraiek ere, sortzen dituzten kontsumoaren gaiei dagokie. Hau da, abestiak, musika jaialdiak, jantziak, telebistako programak, ordenagailurako jokoak, diskotekak, filmak, e.a. Horren ondoan, “goi mailako kultura” deritzona jar daiteke, eta materialak ere ematen ditu, ez hain herrikoiak, ordea.

“Kultura arrunta”, berriz, gazteek beren eguneroko bizimoduan material horiek eurentzat hartzea da, kultura herrikoiaren elementuei ematen dieten esanahia, eta elementu horiei ematen dieten erabilera. Hel diezaiogun berriro ere Backstreet Boys taldearen adibideari. Nire ikuspegitik,dokumentuan produkzioaz hitz egiten denean, muga zorrotzegia ezartzen da talde “komertzial” hori eta “jatortzat” hartzen den Jauko Barik taldearen artean. Bereizketa horrek beste baten errepikapena besterik ez da, hau da, esate baterako Mozart-en “goi mailako kultura” eta Jauko Barik taldearen “zabor kultura” delakoaren artean egiten dena, baina parametroak aldatuta. Hori oso arriskutsua da, bereziki, kultura arruntean, material horien “kontsumoak” kontuan hartzen ez badira. Maila lokaleko ingurune batean, Jauko Barik taldearen jarraitzaile asko Backstreet Boys taldearen neska jarraitzaile bezain kritikarako gaitasun eskasekoa izan daitezke. Are gehiago, azken talde horren bitartez, estrategia kritikoak gara daitezke emakumezkotasuna negoziatzeko. Bestela esanda, ez dira objektuak gure arreta hartu behar dutenak, objektuekin sortzen den harremana baizik.

Ikus dezagun nork zer kontsumitzen duen –musika mota bakoitza, alegia. Donostian gertatzen dena ezagutzen ez dudanez, Bartzelona ekarriko dut hizpidera; bertan Backstreet Boys taldearen jarraitzaileak emakumezkoak dira, batik bat, eta, gehienetan, gizarte egituran desabantailak dituztenen artekoak. Hori susmagarria da, argi eta garbi: gizarte desabantaila pairatzen dutenen musika joera gainontzeko gizarte taldeek gehien kritikatzen duten joera da eta.

Hor ikus daiteke, ez soilik produkzioa, baita ere kontsumoa aintzat hartzeko nire argudioaren garrantzia. Nik ondokoa defendatzen dut, alegia, kultura kontsumo mota guztiek kultura politika jasotzeko aukera izan behar dutela. Adibide batez emango dut nire arrazoi horien azalpena. 60ko hamarkadan, Ingalaterran, gure Superpop eta Nuevo Vale aldizkarien parekoek diskurtso homogeneoa zeukaten, eta haren bitartez, irakurleei –emakumezkoei zuzendutakoak ziren– senarra aurkitu behar zutela aholkatzen zieten, mantenuaz arduratuko zen senarra, alegia; bestalde, emakumezko lagunei zegokienez, traizio arriskua eta mesfidantza aipatzen zituzten. 70ko hamarkadan, berriz, kazetari feministak hasi ziren lanean aldizkari horietako erredakzioetan, eta, emakumezkoen edertasunari buruzko diskurtsoa mantendu bazuten ere, bestelako ikusmoldeak ere zabaldu zituzten; horrela, irakurleak bultzatzen zituzten neskekin adiskidetasun estua sortzera eta haien ikasketak kontuan hartzera, haien bizitzako maitasuna aurkitzea eta autoestima garatzea baztertu gabe.

Hori da kultura politika (partikularrek egina bada ere), defendatzen dudan ikuspegitik begiratuta. Eta ildo horretan, produkzio eta kontsumoaren artean, edo komertziala eta independentea denaren artean muga hertsirik ez ezartzea defendatzen ari naiz. Kultura politika produkzioari eta hedapenari lotuta dago, baina, baita ere, kontsumoa errazteari eta garatzeari; edo merkatua arautzeari, ahalmen komertziala ez dutenentzat mugak eta kuotak jartzeari, edukien aniztasuna bultzatzeari, eta abarrari.

Hortaz, dokumentuaren harira itzulirik, proposamenetan hutsuneak ikusten ditut bi alderditatik begiratuta: 1) kontsumoa garatzearen ikuspuntutik; eta 2) industria arautzea eta sustatzearen ikuspuntutik. Kontsumoa garatzeko aukeren arteko bat bitarteko komertzialak edo ez komertzialak dauden espazioak eskaintzea da, gazteek pop kulturaren edo “goi mailako kulturaren” jarraipena egin dezaten. Gune horietan pop produktuen irakurketa sofistikatuak proposa daitezke, beti ere jarrera irekia erakutsiz, elkarrizketarako prest eta haien “aldekoa”, eta joera edo estilo jakin
batzuen aurkako jarrera edo elitismoa saihestu.

Era berean, kontsumoan oinarritutako gune horietan, hainbat jarduera bultza litezke, kontsumoa eta produkzioaren arteko muga zein ahul den ohartaraztera zuzenduta, eta, beraz, “kontsumitzaileak” ekintza “produktiboetara” erakartzera. Urrats hori zerorrek egin (DIY: Do It Yourself) filosofiaren elementu funtsezkoa da, punk garaian hasi eta orain musika elektroniko eta interneten garaian ezin sumatuzko zabalkuntza hartzen ari dena.

Industria arautzeari eta sustatzeari dagokionez,gazteen errealitate kulturala kontuan hartzen duen kultura politikaren falta sumatzen dut, izan ere, gazte askok material komertzialenak erabiliz sortzen baitute haien kultura arrunta. Horregatik, garrantzi handikoa da kultura arrunt hori begien bistatik ez galtzea; horrela, aniztasuna ziurta dadin, esate baterako, araudiren bat beharrezkoa ote den jakiteko aukera izango dugu. Merkataritza konplexua sortzen bada, tabernak eta gaueko diskotekak dituena, estiloen araberako kuotak sor daitezke, baldin eta musika komertziala eta gehiengoarena egoteaz gain, bestelako estiloak ere badaude. Har ditzagun, bestela, irratietarako baimenak. Ingalaterran badira musika irratietarako baimenak, halako emisoreak dantzan egiteko musika afrokaribearra soilik eman dezakeela zehazten dutenak. Arautze horren helburua gutxiengoak bere kulturaren musika publikoki entzutea izango duela ziurtatzea da, merkatuaren logikak alde batera utzita.

Hau da, ez dut uste kultura politiken xedea produkzioa eta hedakuntza soilik sustatzea denik, dokumentuan defendatzen den bezala, kontsumoa ere sustatu behar baitute. Bene-benetan uste dut sortzaile eta biziberritzaileak diren kontsumo motak aurki daitezkeela komertzialena den pop kulturaren barruan, eta, aitzitik, guztiz alienaturik dauden kontsumoak eta pasiboak direnak underground kulturaren barruan. Uste dut beharrezkoa dela komertzialtasunaren aurkako alderdi indartsua egotea, baina, ez dugu ahaztu behar gehiengo komertziala funtsezko elementua dela gazte kulturan. Erasoren iritziarekin bat nator, hau da, “beste ahots batzuk egotea, beste ahots batzuk entzutea bultzatu behar dugu” dioen saldiarekin, baina, ez nago ados beste ideia honekin, alegia, “Backstreet Boys taldea ez da gure gazteen adierazgarri; bai, ordea, Jauko Barik talde euskalduna”. Uste dut bata zein bestea direla gazteen adierazgarri, biak bizi baitira gure gazteen eguneroko bizimoduan.

.

Jardunaldi hauek bultzatu dituzten antolatzaileek testu honen izenburua den galdera neure buruari egiteko erronkaren aurrean jarri naute, horrela, bat-batean. Erronka diot, eta ondo diot, zeren, ez al da kinka larrian egotea administrazio publikoak aurrez aurre daukan zalantza handienetako bati erantzuna eta azalpena eman behar izatea? Eta, gainera, era honetan erantzun behar dut, jendaurrean, ataka honetatik ateratzeko zirriborratu ditudan apunte xume hauek aurrean ditudala. Baina, horrela suertatzen dira gauzak, eta erraz engainatzen gaituztenok, sasi artera sartu
ohi gara.

Ezin izango naiz sistematiko izan, eta ez soilik horretarako gaitasun handirik ez dudalako, baita ere, eskuartean dugun gaia oso zabala delako. Lehenik eta behin kultura zer den azaldu beharko nuke; baina, horretan gero eta irekiagoa naiz, eta dagoeneko dena, edo ia dena, onartzen dut: aisia, arte ederrak, rocka, gaikako parkeak, telebistetako iragarkiak, hirurogeita hamarreko hamarkadako film pornoak eta motoak museoetan. Guztia da kultura, ez gero niri huskeriez etorri.

Ikus dezagun, orain, non gauden une honetan.

Dela gonbidatu gisa dela protagonista gisa, benetan ikaragarri handia den aldaketa teknologikoaren aurrean gaude. Gaur egun (ia) dena eskura dezakegu formatu digitalean, edozein giza esperientzia imitatu egiten da, errealitatea eta birtualtasuna nahasirik daude, eta mugak ezabatzen ari dira. Eta zer esanik ez gazteentzat. Izan ere, mugak, jarduera esparruetako mugak ere, ezabatu egiten dira, gero eta lausoago bihurtzen ari dira.

Gaur egun dena da garraiagarria denboran zehar eta espazioan. Ez, oraindik ez gara “Telegaraioa, Scotty” delakora iritsi, baina horretarako norabidea hartu dugula dirudi. Internet gure bizitza aldatzen ari da, hari esker badaukagu, “asko eta askoren” arteko komunikazioari ekitea, eta telefonoaren “bat eta bat” edo irratiaren, telebistaren edo bestelako mass media delakoen “bat eta asko” motako komunikazio klasikoak baztertzeko aukera ematen digu. Komunikabide naturalagoa sortzen ari da, bertan parte hartzea errazagoa baita eta norabide bikoitzeko adostasuna sortzea baitauka, lehen sekula pentsatu gabeko sinergiak, alegia, eta, kasurik onenean ere, sorkuntzaren demokratizazioa, “zentzua” egiteko dugun gaitasunaren kolektibizatze guztiz askea.

Teknologia garapen hori bera, sumaezina eta azkarra dena, mugak lausotzea eragiten ari da, mugak nahastea bai esparruen artekoak, bai geografien artekoak edo diziplinen artekoak.

Aldaketa horien guztien aurrean, nola dago gizartea?

Gizartea gero eta askotarikoagoa dugu, ezin bestela izan; gizartea gutxiengoen kontua da, gero eta argiago dago, esparru ugarirena, mota guztietako sinismen edo lehentasunena, adinena, (hainbat) sexurena, ... Gizartea dimentsio anitzeko zerbait bilakatzen ari da, gero eta konplexuagoa dena, gero eta forma gehiagokoa, eta, zoritxarrez, batzuetan eskuraezina.

Gure inguruan, erreferentzia berriak dituzten komunitateak sortzen ikusten ari gara, eta ez daukate osagarri espazial bakarra: kideak mundu osoan sakabanaturik dituzten GKEak, sumaezineko arrazoiak dituzten presio taldeak, munduaren edozein aldetakoak diren eta ustez gizakiak diren erabiltzaileak elkartzen dituzten chat-ak, e.a.

Eta, haien aurrean, edo alboan, jende bakartia, kulturan zentzuren bat bilatzen ari dena, kultura zerbaiten partaide izateko lotura gisa erabiltzen duena.

Aldi berean, belaunaldi etena gertatzen ari da, oso maiz teknologiak eragin duen arrakala horri lotuta gertatu ere –izan ere,teknologiak, edozein Jeckyllen moduan haren Hyde ere badauka–, hau da, informazio ugari eskuratzea daukatenen eta informaziora iristen ez direnen artekoa (infoaberatsak eta infotxiroak). Bizimodu berriak sortzen ari dira, denbora “sentitzeko” era berria, mundura hurbiltzeko orain arte zeudenekin alderatuta guztiz ezberdinak diren moduak: bilaketarako robotak, ezagupen kolektiboa, aldaketak, ...

Eta, halaber, horrek guztiak merkatu globalaren aurrez aurre jartzen gaitu, gustu eta ohituren bateratze azkarren aurrean. Mundu osoa hartzen duen gaikako parke handiaren barruan gaude, bertan denbora pasa ibil gaitezke galderarik eta erantzunik gabe, komertzialtasunaren parametroei edo etekin onak bilatzeari egindako kritikarik gabe, horri guztiari zentzua aurkitzen lagunduko digun gida seinalerik gabe.

Har dezagun gure gizartea, euskal gizartea: oso gizarte zabala izan arren, gero eta indar handiagoz onarrarazi nahi dizkiguten bereizkeriak izanda, eta sumatzen ari garen geure baloreen desagerpen etengabea ikusita, badirudi gero eta meharragoak direla hiru hizkuntzen inguruko adostasun bideak, baita kultura sentsibilitate guztien ingurukoak eta berez geurea den (bio)aniztasunaren inguruko adostasun bideak ere; eta nik, lanean hautemandakoaren emaitza den analisi labur honetan, neuri dagokidan subjektibotasunaren erantzule naizela onartzen dut.

Horiek guztiek, aipatu ditudan teknologia aldaketek eta egin dudan gizartearen deskribapen xume horrek, jarduteko formula berriak bilatzera bultzatzen gaituzte, kultura garapena orokorrean, eta bilera honetan dugun gai espezifikoa, gazte kultura, definitzeko, zedarritzeko eta bultzatzeko.

Eta, orain, hipotesi bat planteatu nahi dut: ekosistema kulturalez hitz egin behar dugu, ekosistema kulturala definitu eta biribildu, dituen katea trofikoetatik produktu jakin batzuekiko tolerantzia dagoen mugaraino; denok inplikaturik gauden eta denok irabazle suertatuko garen etorkizuna irudikatu behar dugu; zeren, errealitate-irrealitate berri horretaz jabeturik, hau da, munduaren erabateko interdependentziaz, erabateko globalizazioak (totalitarioak) edo “munduko herritarrak” derrigorrezko izate horrek bizi gogaitasunean murgilaraziko gaituela ere ohartuko baikara; hori, dirudienez, mendebaldeko zibilizazioaren ezaugarria da, globaltasun osoaren zibilizazio nekatuena.

Orain zorioneko galdera egin beste aukerarik ez zait geratzen, gehienok, seguruena, gogoratuko ez duguna, hala espero dut, behintzat.

Hona hemen, bada: eta administrazioa? nola jarduten du? zein dira kultura alorrean bere balore eta parametroak?

Administrazio publikoa ez da munstro burokratiko hori, badela sinestarazi egin digutena, geuk ere funtzionariook badela sinestarazi egin duguna. Administrazio publikoa ez da Forgesen txistea, sinets iezadazue, denok, geuk ere, txiste horiek irakurrita barre egin arren. Administrazioak, hau da, gizarteak merkatu ukiezinaren esku utzi nahi ez dituen eta uzterik ez dituen gauza guzti horiek kudeatzeko makineriak, etengabe hausnartu behar du zer egiten duen eta zer den. Eta, era berean, kultura alorrean, defendatu nahi dituen kultura baloreak zein diren hausnartu behar du. “Baloreak” terminoa, kulturaz hitz egiten ari garelarik, eskizofreniko xamarra dela irudi lezake, eta, nolabait, halaxe da.

Ikus ditzagun, hiru eskenatoki ezberdinetan, kultura alorrean ari garen funtzionariook egiten ditugun gauza horiek.

Lehenengo eskenatokia: “Kultura sustapena” izenda dezagun. Administrazioak (zuen baimenaz, nigan pertsonalizatuko dut, haren ordez bainago hemen), administrazioak, hots, nik, kultura sorkuntza berria sustatuko dut; oso famatu eta batere justuak ez diren eskaera eta eskaintzaren legeak ahaztu eta eskaintza berria eta eskaera berria sustatuko ditut: biharko kultura ohiturak izango diren eskaintza eta eskaera, hain zuzen ere. Etorkizunerako sentsibilitate berria sortzen laguntzearen alde azalduko naiz, zalantzarik gabe.

Eta, zer gertatuko ote zait? Bada, ez dagoela aldez aurreko kontsumo eskaerarik, merkatuak ez daukala garrantzirik horretan (nik ez diot uzten), benetan garrantzia daukana ideologia da, bultzatu nahi dudan kultura proiektua, eta gizarte, arte, politika proiektua. Egingo dudana jadanik ezarrita dauden baloreekin alderatuz neurtuko da. Nire jarrerak, berez, kultura balorea sortuko du.

Bigarren eskenatokia: “Kultura hedakuntza” izendatuko dugu. Oraingoan eskaintza eta eskaeraren arteko harremanak hobetu nahi ditut; biak hastapenetan egon daitezke, gordeta edo gutxi gorabehera agerian egon daitezke, eta nik eskaintza berrantolatzen lagundu nahi dut, hartara, nire ustez lozorroan dagoen sentsibilitatea esnarazi egingo dut.

Eta hor, eskenatoki horretan, zer ikusten dut aurrez aurre? Bada, aurrez aurre ikusten dut nik egin dudan ideologia apustuaren eta merkatuak egitera behartzen nauen ekintzen artean nagoela, bide erdian. Eta ekonometriari (baldin eta horrelakorik badago) ekiteko beharra izango dut zer, zenbatek eta noiz aintzat hartuko nauten jakiteko, eta herritarrak motibatzeko, mugiarazteko, hala badagokio; eta horrela, dagoen kultura merkatu horretan nire ekintzek eragina izatea lortu duten jakingo dut.

Hirugarren eskenatokia: “Kultura asetzea” izena duena. Neuk jardungo dut, administrazioak, administrazioak beti jarduten baitu. Baina, oraingoan, badakit merkatuko eskaerak beteko ditudala, ikusleen eskaera esplizitua, edo ia esplizitua, betetzen lagunduko dudala. Zeren publikoak beti izaten baitu arrazoia,eta endredozko komedia nahi baldin badute, endredozko komedia edukiko dute. Edo, tira, klasizismora joz gero, “panem et circenses” emango diet. Dena oso goxoa dago eta.

Zein da arriskua? Lokalak “betetzea” beste helbururik ez izatea. Merkatuaren legea distortsionatu eta, ondorioz, kultura alorreko edozein enpresa jarduerak dituen arrisku baldintzak aldatzea. Eta, hori gutxi balitz, erakunde publikoak (ni neu!) soberan daudela pentsatzera iritsi naiteke.

Hor daude planteatutako hiru eskenatokiak. Sekula guztiz garbiak izango ez diren hiru eskenatoki dira, beste zerbaitekin nahasian aurkituko ditugu beti, baina administrazioaren erantzukizunak maila guztietan duen eragina era garbian azaltzen laguntzen dute. Kultura politikak sortzeko eta gauzatzeko orduan, bilatu beharko genukeen oreka beharrezkoa azaltzen digute.

Badakit oso ondo ulertu dituzuela ideologia, dirua eta merkatuaz egin ditudan malabar jokoak, baina, utzidazue, hala ere, azaldu berri dudana finkatzeko adibide batzuk jartzen.

Ez da gauza bera, nazioarteko zirkuituko kontzertu batera joan daitezen, gazteei diruz lagundutako sarrerak ematen dirua gastatzea edo apenas ezagunak diren bertako musika taldeen kontzertu egitaraua antolatzea.

Ez da gauza bera liburutegi, gazteleku edo bestelako kultur zentroak comic-en luxuzko argitalpenetako harpidedun egitea edo edozein teknologia euskarri erabiltzen duten marrazkilari eta gidoilari gazteen garapenerako ikastaro eta plataformak antolatzea. Ez da gauza bera.

Ez da gauza bera haurtzaroaren edo nerabezaroaren oihartzunak ekartzen dituzten poeta euskaldun gazteen antologia argitaratzea edo Harry Potter erostea eta banatzea Gipuzkoako haur liburutegi guztietan. Ez da gauza bera.

Gauza guztiek ez dute balio bera izaten. Ez dago arrazoirik gauza guztietan baliabide publikoak gastatzeko.

Azken batez betikora iritsi gara: gure baliabideak eskasak dira, eta jakin egin behar dugu zer, norentzat eta nola erabiltzen diren.

Horretarako, balore eskala eratu behar dugu (berriro ere hitz hori!), gutxieneko baloreena bada ere, administraziotik bultzatzea eta gauzatzea dauden jarduerak aztertzeko eta erabakitzeko, ingurunea kontuan hartuta.

Edo, nolabait esanda, igaro gaitezen (zuzen egindako) diagnositik (era berean zuzen egindako) ekintzara.

Horra hor hainbat bide:

1.- Jarduteko esparru bat badago, lehen esan dudan bezala, ekosistema bat. Esparru horretan hainbat politika gauza daitezke. Baina nik, zuen baimenaz, denok irabazle izango gareneko etorkizuna irudikatzen dut. Horretarako, baloreak eta estrategiak ezarri behar ditugu, eta horiek elkarren artean partekatu.

2.- Ekosistema horretarako diagnosi eta plangintza tresnak behar ditut, eta, hortaz, tresna horiek bilatuko ditut eta tresna horiek sortzea sustatuko dut. Tresna horiek parte hartzen duten guztiek osatuta egon behar dute: gero eta garrantzitsuagoak diren boluntarioek, erabiltzaileek, eta haien artean profesionalek, sareek, ekipamenduek, administrazioak, eta abarrek. Horiek guztiek lagundu behar dute (lagundu behar dugu) zer garen, eta are garrantzitsuagoa dena, zer sortu nahi dugun definitzen.

3.- Horri horrela izan dadin, ez da ekosistemako erakundeen artean konkurrentziarik egon behar, alderantziz, lankidetzak egon behar du, gure ekosistemaz at dagoen eta gure sistemarena ez denaren aurka lehian aritzeko (hau da, “zakurrak ez du zakurkirik jaten” atsotitzak dioena bete, eta beste honek dioen “etorriko da kanpokoa aterako duena etxekoa” saihestu egin behar dugu) (Ez ba, kultura salbuespenaz hitz egiten ari naiz, jaun-andreok, eta ez genetikaz).

4.- Sarean lan egitea ere beharrezkoa da, egunetik egunera areago, teknologia berriak ematen dizkiguten sinergiez baliaturik (une honetan, baliotsua den pertsonaia, baliotsua den baliabidea, informazioa, ekintzak eta protagonismoa partekatzen dituena eta hedatzen dituena da; bestea, edukitzearren gordetzen duena,iraganeko figura da). Egiten ari garen proiektuak garatzen ari diren ingurunearekin batera bilakatzen ari dira, eta ezin liteke bestela izan.

5.- “Dena ez da denontzat”. Hori argi eta garbi eduki behar dugu. Nahiago genuke baieztapen hori, benetan axioma dena, egia izango ez balitz. Egia da, ordea. Jende guztiak ez du guztiaz gozatuko. Ez. Horrelakoxeak dira gauzak.

6.- Proiektuak zeharkakoak izango dira. Denok hartuko dugu parte eta denok aterako ditugu hortik etekinak. Denok beteko dugu gure eginkizuna, denok hartuko ditugu erantzukizunak geure gain, baina lan sare horretan, sarean egiten den lan horretan, denok parte hartuko dugu geure eginkizunak, trebetasunak, ezagupenak, e.a. nahastu gabe.

Horrek guztiak, azaltzen ahalegindu naiz nahaste txiki horrek, komunikaziorako bideak bila ditzadan eskatzen dit, konplize bihurtuko diren solaskideak neuregana ditzadan, denok elkarren ezagunak garen denon lengoaia gara dezadan. Beharrezkoa bada,nire apaltasuna aurkitzeko bila eta bila ibiliko naiz, eta, apaltasun horretatik, beste erakunde, beste talde batzuengana joko dut, eta haien lankidetza eskatuko dut, gu ulertzea eskatuko diet, haien borondatea, denok nahi ditugun gauzak egin ahal izateko.

Globaltasuna bilatuko dut. Ez globaltasun orokorra, geure globaltasuna baizik, denok ordezkaturik gauden eta denok batera kultura etorkizunera abiatuko garen globaltasuna; eta etorkizun hori distiratsua irudikatzen dut, gizarteak kultura egingo duen etorkizuna, gizarteak egiten duen kulturaz baliatuko garen etorkizuna.

Eta hori izan da dena, lagunok.

.

Azken hiru urteotan, GAZTERIARI ZUZENDUTAKO UDAL PLANA ri dagokionez, Oñatin mantendu den politika adostasunak baldintza egokiagoak eskaini dizkigu plana osatzen duten hainbat proiektu sustatzeko orduan. Gazte Sortzaileak eta Gazte Kulturak proiektuaren ildoan, zehazki, duela sei bat urte hasi ginen, pixkanaka-pixkanaka, lehenengo urratsak ematen, jarduera zehatzak garatzeko aukera ematen zigun oinarri teorikoa zehazteko asmoz.

Adierazitako teoriaren eta gazteek haien artean egiten dituzten praktiken arteko kontraste etegabea oinarria izanik, gero eta zabalagoak diren helmuga eta xedeak lortzen saiatzen gara, urtetik urtera.

Teoria adieraztea funtsezkoa da,eta, seguruena, hemen zaudeten gehienok ezagutzen duzue. Gure Gazte Kulturak proiektua lau erreferentziazko esparru, aldi berean, sustatzen saiatzen da, aditu batzuek Gazte Kulturak izenekoen artean egiten dituzten esparru sailkapena, hain zuzen. Hurrengoak dira lau esparruak: 1. Kulturaren hedakuntza, 2. Sustapen sozial eta kulturala, 3. Kultura sortzea eta kultura adieraztea, eta 4. Gizartean parte hartzea.

Kulturaren hedakuntza gazteei zuzentzen zaie, batik bat, eta garrantzitsua da gure inguruan dauden kultura ondare eta kultura prozesuak eskuratzeko aukera ematen dielako. Guk, geure aldetik, gazteek beraiek sortutakoak edo hasitakoak hedatzen saiatzen gara, helduen mundutik datozenak inolaz ere baztertu gabe. Kulturaren hedakuntza kontzeptu hori, zenbait autorek adierazten duten eran, demokratizazio kulturalari lotuta dago (“kultura herriari hurbiltzea eta herria kulturari”).

Sustapen sozial eta kulturala, bestalde, garrantzitsua da gazteei tresnak ematen dizkielako, eta, haien bitartez, gazteak inguratzen dituen mundua zein munduaren egitura sozialak, ekonomikoak eta kulturalak ulertzen laguntzen die.

Kultura sortzea eta kultura adieraztea funtsezkoak dira berez, noski, eta geure lana da sorkuntza eta adierazpena sustatzea, diziplina eta gazteek garatzeko aukeratzen duten produktu zehatza alde batera utzirik.

Azkenik, orokorrean gizartean parte hartzea izendatu duguna, ezinbestekoa da, baita ere; izan ere, horri esker, gure gazte oñatiarrek bideak eta guneak eduki ahal izango dituzte, sortzeko eta adierazteko duten gaitasuna gauza dadin. Gizartean parte hartzeak, era berean, adituek demokrazia kulturala deritzoten egoerarantz joateko aukera ematen du, komunitate jakin batean.

Ordezkatzen dugun udal ekimenak bi prozesu mota sustatu nahi ditu, biak aldi berean, eta ahal den neurrian, beti ere: lehenengoa gazte oñatiarren adierazpen gaitasuna sustatzeko goranzko prozesuei dagokiena da, eta bigarrena gure komunitatean dauden kultura alorretan gazteek parte hartzeko prozesuei lotuta dago.

Beste arazo garrantzitsu bat, Gazte Kulturak osatzen dituzten alorrak zein diren zehazteaz gain, ondokoa nolabait finkatzea da: nondik hasi eta zein diren gure ustez aipatutako metodologia bultzatzeko diziplina egokienak. Guri dagokigunez, udalerrian lehendik zeuden kultura errealitateak zuzenean aztertzen denbora luzea eman genuen, eta, horri esker, lanari ekin genion hautemandako benetako interes batzuk oinarri hartuta, hau da, udal gaztelekua ireki baino lehenago, gazte oñatiarrek jadanik egiten zituzten kultura jarduera batzuk, ahal zen neurrian, oinarri hartuta.

.